1368

Çin, yenilik konusundaki liderliğini Batı’ya tam olarak ne zaman kaptırdı? Bugün tanıklık ettiğimiz “Süper Güç Çin”in yükselişi gerçekten yeni bir durum mu, yoksa tarih aslında doğal akışına geri mi dönüyor?

Ali Humayun Akhtar, 1368: Çin ve Modern Dünyanın İnşası’nda, okuru Büyük Ming Hanedanı’nın kuruluşundan Qing Hanedanı’nın sonuna uzanan beş asırlık büyüleyici bir yolculuğa çıkarıyor. Bu yolculuk, Kristof Kolomb’dan çok önce okyanuslara açılan Amiral Zheng He’nin hazine filolarından, Pekin’deki Yasak Şehir’de görev yapan Cizvit bilginlere; Hollandalı tüccarların taşıdığı Ming porselenlerinden, İngilizlerin imparatorluk alışkanlığına dönüşen Çin çayına kadar küresel ticaretin ve kültürün nasıl şekillendiğini gözler önüne seriyor.

Hollandalı tüccarların, Osmanlı’nın kahve üzerindeki tekelini kırmak ve pazarlarını devre dışı bırakmak için kahve tohumlarını kaçırıp Cava’da nasıl yetiştirdiklerini; İngilizlerin, Çin’den dünyaya yaydığı çay alışkanlığının, yüzyıllar süren bir kahve hakimiyetinin ardından nasıl Osmanlı topraklarına sızdığını ve nihayetinde Rize’de kök salarak modern Türkiye’nin çay kültürünü nasıl doğurduğuna; Afyon Savaşları’nın yıkımından Japonya’nın Meiji Restorasyonu ile yükselişine kadar uzanan bu eser, Çin’in yeniden yükselişinin tesadüf olmadığını kanıtlıyor.

Bu kitap, Çin’in ipek ve porselen ihraç eden bir pazar olmasının yanında idari modelleri, felsefesi ve teknolojisiyle Japonya’dan Avrupa’ya bütün modernleşmenin öncüsü olduğunu ortaya koyuyor. Tarihin dönüm noktalarını Asya’yı merkeze alarak okuyan Akhtar, küreselleşmenin başladığı yeri sorguluyor. 1368 tarihi bu kitapta Batı’nın Doğu’ya, Doğu’nun da Batı’ya baktığı ve bugünün jeopolitik manzarasına yön veren o büyük karşılaşmanın miladı.