İngilizler Oradayken

1780 yılında Doğu Endonezya’dan Ümit Burnu’na sürülen bir imam; burada diğer sürgünler, köleleştirilmiş insanlar ve hatta kendisini gözetlemekle görevli gardiyanlarla birleşerek yepyeni bir Müslüman cemaati inşa eder. Yirminci yüzyılın başlarında İstanbul üzerinden Cava’ya gelen Tunus doğumlu bir öğretmen girişimci gazeteciliğe soyunur ve milliyetçilik, Pan-İslâmizm ve modernleşme arasındaki farkları kalemine taşır. Bu sırada yazılan on dokuzuncu yüzyıl kronikleri ise İngiliz yönetiminin “ehlileştirdiği” bir “sadık Malay” savaşçısı efsanesi kurgulamaktadır.

Michael Francis Laffan, bu ve benzeri pek çok etkileyici hikâye aracılığıyla, Hint Okyanusu Müslümanlarının dini özgürlük arayışıyla sömürge devletlerine sundukları stratejik sadakati ve bir yandan da manevi birlik umuduyla yüzlerini İstanbul ve Kahire’ye nasıl döndüklerini anlatıyor. İngilizler Oradayken, sömürge çağında Müslümanlar için saklı kalan ihtimalleri değerlendiriyor; Batılı, İslami ve Pan-Asyacı imparatorluk yapılarıyla kurulan temasları açığa çıkarıyor; sürgünlerin, kölelerin, âlimlerin ve gazetecilerin hayatlarını ve yolculuklarını takip ediyor. Eser, on sekizinci yüzyılın sonunda ticaret kumpanyalarının gerileme döneminden başlayarak Hollanda ve İngiliz sömürge yönetimi yıllarına, oradan da on dokuzuncu ve yirminci yüzyıllarda toplumsal reformu hedefleyen milliyetçi ve kozmopolit hareketlerin yükselişine uzanıyor.

İmparatorlukların ördüğü bu karmaşık ağlar içinde Müslümanların varoluş mücadelesini, okyanusları aşan bir aidiyet duygusuyla modern dünyayı ve kendi kimliklerini nasıl inşa ettiklerini okurken bazen bir ceket yakasındaki ay yıldızlı düğmede, bazen de ipek bir sancakta somutlaşan, küresel bir ümmetin parçası olma çabalarına şahit oluyoruz.